Fender, światowa ikona gitary elektrycznej..

Historia powstania – Początki legendarnej marki

Fender Musical Instruments Corporation, potocznie znana jako Fender, została założona w 1946 roku przez Leo Fendera w Fullerton, Kalifornia. Już wcześniej Leo prowadził zakład naprawczy sprzętu elektronicznego i projektował wzmacniacze dla muzyków. Jednak jego przełomową ideą była budowa niedrogiej, solidnej i łatwej w produkcji gitary elektrycznej dla mas. Tak narodził się pierwszy seryjnie produkowany model gitary elektrycznej z pełnym korpusem – Fender Broadcaster, który wkrótce (z powodu sporu o znak towarowy z firmą Gretsch) przemianowano na Telecastera.

Równolegle rozwijał koncepcję gitary basowej – tak powstał Precision Bass w 1951 roku – pierwszy elektryczny bas na świecie z progami, który zrewolucjonizował muzykę rozrywkową. W 1954 roku Fender zaprezentował najważniejszy model w historii gitary elektrycznej – Stratocastera. Gitara ta była nowatorska: miała ergonomiczny korpus, trzy przetworniki, innowacyjny mostek tremolo i wyprofilowaną szyjkę. Był to instrument nie tylko dla profesjonalistów, ale też dla każdego, kto marzył o elektrycznym brzmieniu.

Rozwój – Ekspansja i innowacje

W latach 50. i 60. Fender zdominował rynek instrumentów elektrycznych. Wprowadzono kolejne modele: Jazzmastera (1958), Jaguar (1962), Jazz Bassa (1960), a także różne warianty wzmacniaczy (np. Bassman, Twin Reverb, Deluxe Reverb). Gitara elektryczna stała się instrumentem popkultury, a Fender wyznaczał trendy zarówno konstrukcyjnie, jak i estetycznie. W 1965 roku Leo Fender sprzedał firmę korporacji CBS – co zapoczątkowało nowy etap w dziejach marki.

Szczyt popularności – Lata 60. i 70.

Gitara Fender była nieodłącznym elementem ery rocka, bluesa i funku. Na Telecasterze grał James Burton i Keith Richards, na Stratocasterze – Jimi Hendrix, Eric Clapton, Ritchie Blackmore czy David Gilmour. Bas Precision i Jazz Bass używany był przez Paula McCartneya, Johna Entwistle’a, Jacó Pastoriusa. W tym czasie Fender był synonimem profesjonalizmu. Nawet konkurencja musiała się odnosić do fenderowskich wzorców.

Hegemonia – Fender jako wzorzec

Nawet po zmianie właściciela w 1965 roku i lekkim spadku jakości w okresie CBS, Fender pozostał liderem. W latach 80. sytuację uratowała grupa pracowników, która odkupiła markę od CBS i przywróciła ją do chwały. Powstała wtedy fabryka w Corona (USA) i ponownie podniesiono jakość instrumentów. Fender wprowadził też program Custom Shop – umożliwiający tworzenie unikatowych gitar na zamówienie. Dziś Fender to nie tylko instrumenty, to także kultura, historia i legenda rock and rolla.

Jak brzmi Fender ?

W telegraficznym skrócie opis trzech skrajnie różnych stylów i brzmień, jakie oferuje Fender Stratocaster, na przykładzie trzech legend:

Davida Gilmoura, Marka Knopflera i Jimiego Hendrixa.

Choć każdy z nich grał na Stratocasterze, wydobywali z niego zupełnie inne dźwięki.

Trzy światy i jedno narzędzie; Fender Stratocaster

1. David Gilmour – Styl przestrzenny i emocjonalny

Brzmienie:

 Ciepłe, nasycone, głębokie.

 Umiarkowany gain, często z użyciem delayów, reverbów i modulacji (chorus, Uni-Vibe).

 Charakterystyczna śpiewność gitary – legendarne sola są jak „wokal bez słów”.

Styl gry:

 Frazy budowane z dużą przestrzenią między dźwiękami.

 Ekspresyjna artykulacja: bendingi, vibrato, długie wybrzmienia.

Gra na emocjach – mniej nut, więcej wyrazu.

 Często wykorzystywał pozycję przetworników 2 i 4 („quack” Stratocastera) dla uzyskania specyficznego charakteru.

Słynne utwory:

* „Shine On You Crazy Diamond”

* „Comfortably Numb”

* „High Hopes”

Sprzęt:

Black Strat (customowy Stratocaster z lat 60.),

 wzmacniacze Hiwatt, efekty Electro-Harmonix, Binson Echorec, MXR.

2. Mark Knopfler – Styl perkusyjny i melodyczny

Brzmienie:

Klarowne, dynamiczne, twangujące, ale też ciepłe i aksamitne.

Użycie czystego kanału z bardzo małą kompresją i wysoką artykulacją.

Stratocaster w pozycji 2 lub 4 – klasyczny „Dire Straits tone”.

Styl gry:

Fingerpicking (gra bez kostki!) – bardzo rzadko spotykana technika gry w rocku.

Rytmiczno-perkusyjna praca prawej ręki – dźwięki są akcentowane jak na perkusji.

 Precyzyjne frazy, często z akcentami funkowymi i bluesowymi.

Styl nie do podrobienia – nikt inny nie brzmi jak Knopfler.

Słynne utwory:

* „Sultans of Swing”

* „Brothers in Arms”

* „Going Home”

Sprzęt:

 Fender Stratocaster (m.in. czerwony z lat 60.),

 wzmacniacze Soldano, Mesa/Boogie, efekty minimalne.

3. Jimi Hendrix – Styl dziki i ekspresyjny

Brzmienie:

Surowe, agresywne, często przesterowane do granic możliwości.

Obfite użycie fuzzów (Fuzz Face), wah-wah, Octavia, Uni-Vibe.

Zniekształcony, ale pełen duszy – kontrolowany chaos.

Styl gry:

 Innowacyjna technika: bardzo mocne uderzanie czasem szarpanie strun ;widowiskowe  granie zębami, ręką nad gryfem.

Ekspresyjna leworęczna gra na praworęcznym Stratocasterze – odwrócone napięcie strun dawało wyjątkową artykulację.

Łączenie bluesa, rocka, psychodelii i soulu.

 Brawurowe improwizacje, rytmiczna wolność.

Słynne utwory:

* „Purple Haze”

* „Voodoo Child (Slight Return)”

* „Little Wing”

Sprzęt:

 Fender Stratocaster (zwykle biały lub czarny, reversed headstock),

Marshall Super Lead, Fuzz Face, wah-wah Vox.

Fender Stratocaster to instrument kameleon – pozwala każdemu muzykowi wyrazić siebie w unikalny sposób. Od medytacyjnych przestrzeni Gilmoura, przez subtelną elegancję Knopflera, po dziką ekspresję Hendrixa – ta gitara nie ma granic.

W historii muzyki nie ma drugiej firmy, która wpłynęłaby tak na brzmienie, estetykę i ewolucję gitary jak Fender. Niezależnie czy grasz na Gibsonie, Ibanezie czy PRS, Fender to wzorzec, od którego wszystko się zaczęło. 90% historii muzyki rozrywkowej – od rocka po funk, soul i indie – skomponowano, nagrano lub zagrano na gitarach z logo Fender. I tak będzie dalej. Bo Fender to nie tylko instrument – to idea. To dźwięk epok, dusza sceny i rdzeń gitarowej tożsamości.

 Inżynierowie i wynalazcy związani z firmą Fender

Leo Fender – założyciel, wizjoner i konstruktor bez formalnego wykształcenia muzycznego.

Freddie Tavares – twórca charakterystycznej linii Stratocastera.

George Fullerton – prawa ręka Leo, projektant i współautor pierwszych prototypów.

Dan Smith – odrodzenie Fendera w latach 80.

John Suhr i John Page – wybitni lutnicy Custom Shopu.

Modele Fendera  produkowane w USA (chronologicznie)

* Broadcaster (1950)

* Telecaster (1951–)

* Esquire (1950–)

* Precision Bass (1951–)

* Stratocaster (1954–)

* Jazzmaster (1958–)

* Jazz Bass (1960–)

* Jaguar (1962–)

* Mustang (1964–)

* Duo-Sonic (1956–)

* Lead (1980–1982, reedycja 2020)

* American Standard/Professional/Ultra Series (od 1987–)

* American Vintage Series

* American Original Series

* American Performer Series

* American Acoustasonic Series

* American Vintage II Series

Modele rocznicowe i jubileuszowe

* 25th Anniversary Stratocaster (1979)

* 35th Anniversary Strat (1989)

* 40th Anniversary Strat (1994)

* 50th Anniversary Strat (2004)

* 60th Anniversary Strat (2014)

* 60th Anniversary Telecaster (2011)

* 70th Anniversary Broadcaster (2020)

 Modele sygnowane (USA)

* Eric Clapton Stratocaster

* Jeff Beck Stratocaster

* Stevie Ray Vaughan Stratocaster

* David Gilmour Signature Strat

* Eric Johnson Stratocaster

* Yngwie Malmsteen Stratocaster

* Jimi Hendrix (tribute model)

* John Mayer Stratocaster (discontinued)

* Jim Root Telecaster

* Brad Paisley Telecaster

* Ritchie Blackmore Strat

* Tom Morello Strat

* H.E.R. Stratocaster

* Lincoln Brewster Strat

* Johnny Marr Jaguar

50 najbardziej znanych gitarzystów grających na Fenderze (A-Z)

1. Buddy Guy
2. David Gilmour
3. Dick Dale
4. Eric Clapton
5. Eric Johnson
6. George Harrison
7. Hank Marvin
8. Jeff Beck
9. Jimi Hendrix
10. Jimmy Page
11. Joe Strummer
12. John Frusciante
13. John Mayer
14. Keith Richards
15. Kenny Wayne Shepherd
16. Kurt Cobain
17. Mark Knopfler
18. Mike Campbell
19. Nile Rodgers
20. Pete Townshend
21. Ritchie Blackmore
22. Rory Gallagher
23. Stevie Ray Vaughan
24. Steve Cropper
25. Tom Morello
26. Yngwie Malmsteen
27. Andy Summers
28. Albert Collins
29. James Burton
30. Bonnie Raitt
31. Chris Shiflett
32. Dave Murray
33. David Byrne
34. Ed O’Brien
35. H.E.R.
36. Ike Turner
37. Jeff Buckley
38. Jerry Donahue
39. John 5
40. Julian Bream
41. Matt Bellamy
42. Mike Stern
43. Nels Cline
44. Richie Kotzen
45. Robert Cray
46. Sheryl Crow
47. Stephen Malkmus
48. Thurston Moore
49. Walter Trout
50. Wayne Kramer

. Znani polscy muzycy grający na Fenderach

* Wojciech Waglewski

* Jan Borysewicz

* Marek Raduli

* Jacek Krzaklewski

*Grzegorz Skawiński

* Robert Brylewski

* Leszek Cichoński

* Andrzej Nowak (TSA)

* Artur Rojek

* Krzysztof Zalewski

Fender Custom Shop – Elitarne centrum lutnicze

Założony w 1987 roku w kalifornijskiej fabryce Fendera.

W Custom Shopie pracują najlepsi lutnicy świata tacy jak:

Yuriy Shishkov,

Todd Krause,

Dale Wilson,

Greg Fessler,

Carlos Lopez.

Powstają tu repliki gitar vintage, modele sygnowane, gitary relicowane (sztucznie postarzone) i projekty na indywidualne zamówienia.

Różnice względem seryjnych modeli:

* ręczna selekcja drewna

* indywidualna kalibracja i testy

* lutnicza konstrukcja (handmade)

* precyzyjne odwzorowanie historycznych detali

Fendery są też produkowane w innych krajach poza USA ;

* Meksyk (Ensenada) – linia Player, Vintera

* Japonia (Fujigen, Dyna Gakki) – bardzo wysoka jakość

* Indonezja – linie niższe i Squier

* Chiny – głównie Squier i modele entry-level

Fabryka w Japonii  jest warta uwagi ..

Od 1982 roku Fender Japan produkował instrumenty o jakości przewyższającej nawet USA (szczególnie w latach 80.). Modele JV, SQ, MIJ, CIJ są dziś poszukiwane przez kolekcjonerów. Japonia produkowała wiele unikatowych modeli: Blue Flower Tele, Paisley Strat, Jaguar Baritone i inne.

Numery Seryjne Fender – Przejrzyste Zestawienie Chronologiczne

Poniższe tabele pokazują, jak identyfikować daty produkcji gitar Fender w zależności od numeru seryjnego oraz miejsca produkcji. Zestawienie obejmuje gitary produkowane w USA, Meksyku, Japonii, Chinach, Korei i Indonezji.

Fender USA – Numery seryjne (1950–obecnie)

Przykład rozkodowania numer z lat 90-tych;

Rozkodowanie: Fender USA – numer seryjny N7261075

Format: N7XXXXXX

• „N” = dziesięciolecie lat 90. (oznacza „Nineties”)
• „7” = rok produkcji: 1997
• „261065” = kolejny numer produkcyjny egzemplarza z danego roku

gitara została wyprodukowana w 1997 roku w Corona, California – USA,.

Prefiks „N7 + 6 cyfr” → Produkcja w 1997 roku

• Rozkład prefixów pokazuje, że gitary z numerami zaczynającymi się od N7 (czyli format N7xxxxx) zostały wyprodukowane w USA w latach 1997–1998 2. Lokalizacja i sposób numeracji

• Od połowy lat 1990 Fender umieszczał numer seryjny na tyle headstocku, zaczynając od literki oznaczającej dekadę (“N” = lata 90Modelowe przyporządkowanie

Oficjalna weryfikacja z Fender Support – Fender udostępnia formularz do wpisania numeru seryjnego i uzyskania oficjalnej informacji o przypisaniu do konkretnego modelu

 Fender Mexico (MIM – Made in Mexico)

Fender Japan

System wcześniejszy (do 1997):

 System po 1997 (po przejęciu przez Dyna Gakki / Tokai):

Fender China

Fender Korea

Fender Indonesia

Squier (wszystkie kraje produkcji)

Uwaga na wyjątki

• Custom Shop: numery często unikalne, bez spójnego systemu.
• Artist Series: mogą odbiegać od standardowych schematów.
• Squier: numery mogą się powtarzać między krajami (np. CN i CA).
• Vintage Reissue (AVRI, Vintera): numery stylizowane, np. „Vxxxxx”.
• Niektóre modele japońskie (MIJ/CIJ) są wyższej jakości niż USA/Mex. z tych samych lat.

W historii muzyki nie ma drugiej firmy, która wpłynęłaby tak na brzmienie, estetykę i ewolucję gitary jak Fender. 

Niezależnie czy grasz na Gibsonie, Ibanezie czy PRS, Fender to wzorzec, od którego wszystko się zaczęło. 

90% historii muzyki rozrywkowej – od rocka po funk, soul i indie – skomponowano, nagrano 

lub zagrano na gitarach z logo Fender. 

I tak będzie dalej. 

Bo Fender to nie tylko instrument – to idea. To dźwięk epok, dusza sceny i rdzeń gitarowej tożsamości.