JAKĄ GITARĘ WYBRAĆ – RODZAJE GITAR, RÓŻNICE I ŚWIADOMY WYBÓR INSTRUMENTU
DLACZEGO WYBÓR GITARY NIE JEST OCZYWISTY
Gitara należy do najbardziej rozpowszechnionych instrumentów muzycznych na świecie, ale jednocześnie do tych, które sprawiają najwięcej problemów przy wyborze. Z pozoru wiele gitar wygląda podobnie: korpus, gryf, struny. W praktyce jednak są to narzędzia projektowane do zupełnie różnych zadań muzycznych, technik gry i estetyk brzmieniowych.
Jednym z najczęstszych błędów popełnianych przez kupujących jest założenie, że „gitara to gitara” i że każdy instrument da się wykorzystać w dowolnym stylu muzycznym. Takie podejście prowadzi bardzo często do frustracji, trudności w nauce, a w dalszej perspektywie do konieczności wymiany instrumentu na inny, lepiej dopasowany do realnych potrzeb.
Celem tego artykułu jest pokazanie, że różnice pomiędzy gitarami nie są kwestią marketingu ani mody, lecz wynikają bezpośrednio z konstrukcji instrumentu, użytych materiałów, sposobu generowania dźwięku oraz roli, jaką gitara pełni w danym gatunku muzycznym. Świadomy wybór gitary to wybór instrumentu, który współpracuje z muzykiem, a nie stawia mu przeszkody.
CZYM JEST GITARA I DLACZEGO ISTNIEJE TAK WIELE JEJ ODMIAN
Gitara to instrument strunowy, w którym dźwięk powstaje na skutek drgań strun pobudzonych palcami lub kostką. Te drgania mogą być wzmacniane akustycznie przez pudło rezonansowe albo przetwarzane elektrycznie przez przetworniki i wzmacniacz. Już na tym etapie pojawia się pierwszy fundamentalny podział, który w dużej mierze determinuje dalsze różnice pomiędzy instrumentami.
Wbrew pozorom różnorodność gitar nie jest wynikiem kaprysu producentów. Każdy typ gitary powstał jako odpowiedź na konkretne potrzeby muzyczne: większą głośność, inną barwę, lepszą artykulację, wygodniejszą grę w zespole, możliwość nagłośnienia lub uzyskania nowych brzmień.
Na przestrzeni dziesięcioleci rozwoju instrumentu wykształciły się konstrukcje wyspecjalizowane:
– jedne doskonale sprawdzają się w muzyce solowej,
– inne w akompaniamencie wokalnym,
– jeszcze inne w gęstych aranżacjach zespołowych,
– a niektóre są projektowane z myślą o pracy studyjnej i nowoczesnej produkcji muzycznej.
Zrozumienie tej ewolucji pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego wybór odpowiedniego typu gitary jest kluczowy już na etapie zakupu.
JAK KONSTRUKCJA GITARY WPŁYWA NA BRZMIENIE I KOMFORT GRY
Każda gitara, niezależnie od typu, składa się z kilku podstawowych elementów, których proporcje i wykonanie mają bezpośredni wpływ na brzmienie, dynamikę i wygodę gry. To właśnie te elementy odróżniają od siebie gitary klasyczne, akustyczne, elektryczne czy hybrydowe.
STRUNY I ICH RODZAJ
Rodzaj strun jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na charakter instrumentu. Struny nylonowe, stosowane w gitarach klasycznych i elektroklasycznych, cechują się niższym napięciem, miękką reakcją i ciepłym, zaokrąglonym brzmieniem. Ułatwiają precyzyjną artykulację i są mniej agresywne dla palców, ale oferują krótszy sustain i mniejszą głośność.
Struny stalowe, spotykane w gitarach akustycznych i elektrycznych, są jaśniejsze, głośniejsze i bardziej dynamiczne. Dają wyraźniejszy atak i dłuższe wybrzmiewanie, ale wymagają większej siły nacisku i innej techniki gry.
MENZURA I NAPIĘCIE STRUN
Menzura, czyli długość czynnej struny, wpływa na napięcie, intonację oraz charakter dźwięku. Dłuższa menzura daje większe napięcie strun, jaśniejsze brzmienie i większą stabilność stroju, natomiast krótsza menzura sprzyja miękkości i łatwiejszemu podciąganiu strun.
Różnice w menzurze są szczególnie istotne przy gitarach elektrycznych, gitarach barytonowych oraz instrumentach wielostrunowych, ale mają również znaczenie w gitarach klasycznych i akustycznych.
GRYF – SZEROKOŚĆ, PROFIL, RADIUS
Gryf jest elementem, z którym muzyk ma bezpośredni kontakt przez cały czas gry. Jego szerokość, profil oraz promień podstrunnicy wpływają na ergonomię, rozstaw palców i precyzję artykulacji.
Gitary klasyczne posiadają zazwyczaj szeroki gryf, co ułatwia grę polifoniczną i precyzyjne operowanie palcami prawej ręki. Gitary akustyczne i elektryczne mają węższe gryfy, bardziej przystosowane do chwytów akordowych, bendów i szybkich pasaży.
PUDŁO REZONANSOWE I JEGO ROLA
W gitarach akustycznych i klasycznych pudło rezonansowe jest kluczowym elementem generującym dźwięk. Jego wielkość, kształt i użyte drewno wpływają na głośność, balans pasma i projekcję.
W gitarach elektrycznych brzmienie w dużej mierze kształtują przetworniki, elektronika i wzmacniacz, ale to nie oznacza, że drewno nie ma znaczenia. Jakość i dobór materiałów (korpus, gryf, podstrunnica) wpływają na zachowanie instrumentu: sustain, dynamikę, sposób wygaszania drgań, stabilność stroju oraz to, jak gitara „odpowiada” na atak i artykulację. Mit mówiący, że w elektryku liczą się tylko przetworniki, jest uproszczeniem – dobre pickupy nie „naprawią” instrumentu, który słabo rezonuje, jest niestabilny lub ma problemy konstrukcyjne. Dlatego w gitarze elektrycznej drewno i jakość wykonania są równie istotne, jak w innych typach gitar, tylko ich wpływ objawia się inaczej niż w gitarach typowo akustycznych.
RODZAJE GITAR – PODSTAWOWY PODZIAŁ INSTRUMENTÓW
Aby dokonać świadomego wyboru, warto zacząć od uporządkowania podstawowych typów gitar. Każdy z nich został zaprojektowany z myślą o określonych zastosowaniach i stylach muzycznych.
W kolejnych sekcjach szczegółowo omówione zostaną:
– gitary klasyczne,
– gitary akustyczne,
– gitary elektroklasyczne,
– gitary elektroakustyczne,
– gitary hybrydowe,
– gitary elektryczne.
Każdy z tych typów różni się nie tylko brzmieniem, ale również ergonomią, sposobem pracy z zespołem oraz możliwościami rozwoju muzycznego.
RODZAJE GITAR – GITARY KLASYCZNE, AKUSTYCZNE, ELEKTROKLASYCZNE I ELEKTROAKUSTYCZNE
GITARY KLASYCZNE – FUNDAMENT TRADYCJI I PRECYZJI
Gitara klasyczna jest bezpośrednim spadkobiercą tradycji muzyki klasycznej, flamenco oraz muzyki latynoskiej. Jej konstrukcja podporządkowana jest precyzji artykulacji, kontroli dynamiki i naturalnemu, nieprzetworzonemu brzmieniu.
Najważniejsze cechy gitary klasycznej to struny nylonowe, szeroki gryf oraz stosunkowo niskie napięcie strun. Te elementy sprawiają, że instrument reaguje inaczej niż gitara akustyczna czy elektryczna. Dźwięk narasta wolniej, jest bardziej zaokrąglony, a atak mniej agresywny.
Szeroki gryf ułatwia grę polifoniczną i precyzyjne prowadzenie głosów, co ma ogromne znaczenie w repertuarze klasycznym. Jednocześnie wymaga on innej pracy lewej ręki niż w gitarach z węższym gryfem. To jedna z przyczyn, dla których gitarzyści klasyczni często nie przesiadają się łatwo na inne typy gitar – i odwrotnie.
Brzmienie gitary klasycznej jest ściśle związane z jakością i doborem drewna. Płyta wierzchnia (najczęściej świerk lub cedr), konstrukcja żeber oraz masa instrumentu mają kluczowy wpływ na projekcję, balans pasma i długość wybrzmiewania.
Zastosowanie gitar klasycznych:
– muzyka klasyczna,
– flamenco,
– muzyka latynoska,
– edukacja muzyczna,
– muzyka solowa i kameralna.
Gitara klasyczna nie została zaprojektowana do grania w głośnym zespole ani do agresywnej artykulacji. Próby używania jej w takich warunkach zwykle kończą się frustracją i nieporozumieniem co do możliwości instrumentu.
GITARY AKUSTYCZNE – DYNAMIKA, PROJEKCJA I UNIWERSALNOŚĆ
Gitara akustyczna różni się od klasycznej przede wszystkim zastosowaniem strun stalowych oraz inną konstrukcją pudła rezonansowego. Te zmiany powodują, że instrument jest wyraźnie głośniejszy, bardziej dynamiczny i jaśniejszy brzmieniowo.
Struny stalowe generują większe napięcie, co przekłada się na wyraźniejszy atak, dłuższy sustain i lepszą projekcję dźwięku. Gitara akustyczna znacznie lepiej przebija się w miksie i lepiej sprawdza się jako instrument akompaniujący wokalowi.
Węższy gryf w porównaniu do gitary klasycznej sprzyja grze akordowej i technikom typowym dla muzyki folkowej, country czy popowej. Jednocześnie wymaga on większej siły nacisku i jest bardziej wymagający dla początkujących pod względem fizycznym.
Istotną rolę odgrywa również kształt pudła rezonansowego. Różne typy (dreadnought, auditorium, jumbo) oferują różne proporcje basu, środka i góry pasma. Wybór odpowiedniego kształtu ma znaczenie nie tylko brzmieniowe, ale też ergonomiczne.
Zastosowanie gitar akustycznych:
– folk,
– pop,
– country,
– blues akustyczny,
– singer-songwriter,
– akompaniament wokalny.
Gitara akustyczna jest instrumentem niezwykle uniwersalnym, ale nie zastąpi ani gitary klasycznej w repertuarze klasycznym, ani elektrycznej w rocku czy metalu.
GITARY ELEKTROKLASYCZNE – TRADYCJA NA SCENIE
Gitara elektroklasyczna to klasyczna gitara nylonowa wyposażona w system przetwarzania sygnału, najczęściej oparty na przetworniku piezoelektrycznym. Jej głównym celem jest umożliwienie nagłośnienia instrumentu bez utraty charakterystycznego brzmienia.
W odróżnieniu od gitary akustycznej z elektroniką, elektroklasyk zachowuje wszystkie cechy klasycznej konstrukcji: szeroki gryf, nylonowe struny i specyficzną odpowiedź dynamiczną. Elektronika nie zmienia natury instrumentu, a jedynie umożliwia jego wykorzystanie w warunkach scenicznych lub studyjnych.
Elektroklasyczne gitary są często wykorzystywane przez muzyków flamenco, gitarzystów grających muzykę etniczną oraz kompozytorów muzyki ilustracyjnej, gdzie ważne jest naturalne brzmienie połączone z kontrolą głośności.
Zastosowanie:
– koncerty i scena,
– nagrania studyjne,
– muzyka klasyczna i flamenco w zespołach,
– muzyka filmowa.
GITARY ELEKTROAKUSTYCZNE – PRAKTYCZNA UNIWERSALNOŚĆ
Gitara elektroakustyczna to akustyk wyposażony w fabryczną elektronikę, umożliwiającą bezpośrednie podłączenie do wzmacniacza lub systemu nagłośnieniowego. W przeciwieństwie do elektroklasyka, bazą jest tutaj konstrukcja stalowostrunowa.
Największą zaletą gitary elektroakustycznej jest wygoda. Muzyk nie musi korzystać z mikrofonów, walczyć ze sprzężeniami ani tracić naturalnej dynamiki instrumentu. Nowoczesne systemy piezo i mikrofony wewnętrzne pozwalają uzyskać bardzo wierny obraz brzmienia akustycznego.
Elektroakustyki są dziś standardem wśród muzyków koncertujących, ponieważ łączą naturalne brzmienie z niezawodnością i powtarzalnością.
Zastosowanie:
– koncerty,
– występy solowe,
– zespoły ,duże składy,
– studio
4
PRZEJŚCIE DO KOLEJNEGO ROZDZIAŁU
Na tym etapie wyraźnie widać, że różnice pomiędzy gitarami nie są kosmetyczne. Każdy z opisanych typów instrumentów odpowiada na inne potrzeby muzyczne i stawia przed gitarzystą inne wymagania techniczne.
W kolejnej części artykułu przejdziemy do:
– gitar hybrydowych jako najbardziej zaawansowanej formy integracji brzmień,
– pełnego opisu ich możliwości,
– systemu 13-pin, syntezatorów gitarowych i modelowania,
– gitar elektrycznych wraz z osobną sekcją „drewno w elektryku – fakty i mity”.
GITARY HYBRYDOWE I GITARY ELEKTRYCZNE JAKO NARZĘDZIA WSPÓŁCZESNEGO MUZYKA
GITARY HYBRYDOWE NAJBARDZIEJ ZAAWANSOWANA FORMA GITARY
Gitara hybrydowa to najbardziej rozbudowany typ instrumentu gitarowego dostępny na rynku. W przeciwieństwie do gitar elektroakustycznych czy elektroklasycznych nie ogranicza się ona jedynie do nagłośnienia naturalnego brzmienia. Gitara hybrydowa łączy w jednym instrumencie kilka niezależnych światów brzmieniowych i pozwala wykorzystywać je równolegle lub zamiennie w zależności od potrzeb muzycznych.
Prawdziwa gitara hybrydowa umożliwia jednoczesne korzystanie z brzmienia akustycznego lub klasycznego z przetwornika piezo z brzmieniem elektrycznym oraz z sygnałem heksafonicznym umożliwiającym sterowanie syntezatorami gitarowymi i systemami modelowania. To zasadnicza różnica pomiędzy hybrydą a gitarą elektroakustyczną.
W praktyce oznacza to że jeden instrument może pełnić rolę gitary klasycznej akustycznej elektrycznej oraz kontrolera syntezatora bez konieczności zmiany gitary w trakcie gry.
SYSTEM HEKSAFONICZNY I ZŁĄCZE 13 PIN
Fundamentem działania gitary hybrydowej jest system heksafoniczny czyli oddzielny tor sygnałowy dla każdej struny. W klasycznym wyjściu jack sygnały ze wszystkich strun są sumowane w jeden sygnał audio. W systemie heksafonicznym każda struna przesyła swój sygnał osobno.
Taki podział sygnału umożliwia bardzo precyzyjne śledzenie wysokości dźwięku artykulacji dynamiki oraz niezależne przetwarzanie każdej struny. To właśnie dzięki temu możliwe jest sterowanie syntezatorami gitarowymi modelowanie instrumentów oraz zmiana stroju w czasie rzeczywistym bez fizycznej ingerencji w instrument.
Standardem rynkowym stało się 13 pinowe złącze opracowane przez firmę Roland. Jest ono stosowane od wielu lat i do dziś pozostaje punktem odniesienia dla gitar hybrydowych.
SYNTEZATORY GITAROWE ROLAND SERIA GR
Syntezatory gitarowe z serii GR są pełnoprawnymi instrumentami elektronicznymi sterowanymi grą na gitarze. Gitara z wyjściem 13 pinowym przekazuje do urządzenia oddzielne sygnały każdej struny a syntezator na tej podstawie generuje wybrane brzmienie.
W odróżnieniu od klasycznych efektów gitarowych syntezator nie przetwarza dźwięku gitary lecz tworzy zupełnie nowy dźwięk sterowany artykulacją gitarzysty. Oznacza to że grając na gitarze można uzyskać brzmienia instrumentów strunowych klawiszowych dętych a także syntetycznych padów i tekstur.
W praktyce możliwe jest uzyskanie brzmień gitary basowej gitar elektrycznych o różnym charakterze instrumentów smyczkowych pianina fortepianu saksofonu czy nawet całych warstw orkiestrowych. Wszystko to zależy od użytego syntezatora i zaprogramowanych barw.
Syntezatory z serii GR są szczególnie cenione w muzyce filmowej ilustracyjnej teatralnej jazzowej oraz w produkcjach scenicznych gdzie jeden muzyk musi zastąpić wiele instrumentów.
MODELOWANIE INSTRUMENTÓW ROLAND SERIA VG
Urządzenia z serii VG reprezentują inne podejście niż syntezatory. Zamiast generować nowe dźwięki modelują one zachowanie fizycznych instrumentów strunowych. Dzięki temu jedna gitara może cyfrowo zachowywać się jak wiele różnych instrumentów.
Systemy VG umożliwiają modelowanie konkretnych typów gitar zmianę menzury charakteru strun oraz stroju w czasie rzeczywistym. Możliwe jest granie w alternatywnych strojach bez zmiany napięcia strun a także łączenie kilku modeli instrumentów jednocześnie.
To rozwiązanie jest szczególnie cenione przez muzyków sesyjnych i studyjnych ponieważ pozwala zachować spójność gry przy jednoczesnej ogromnej elastyczności brzmieniowej.
GODIN JAKO WZORZEC GITARY HYBRYDOWEJ
Firma Godin od lat konsekwentnie rozwija instrumenty hybrydowe wyposażone fabrycznie w wyjście 13 pinowe. Modele takie jak Multiac Slim SA czy Multiac Grand Concert SA są uznawane za wzorzec w tej kategorii.
Instrumenty te łączą konstrukcję elektroklasyczną lub elektroakustyczną z bardzo wysokiej jakości systemem piezo oraz zintegrowanym wyjściem heksafonicznym. Dzięki temu muzyk nie musi stosować dodatkowych przetworników montowanych na gitarze ani kompromisowych rozwiązań.
W praktyce grając na gitarze elektroklasycznej Godin można jednocześnie uzyskać naturalne brzmienie nylonowych strun oraz sterować syntezatorem gitarowym tworząc brzmienia całkowicie odmienne od fizycznego charakteru instrumentu.
To właśnie ta zdolność do łączenia światów czyni gitarę hybrydową narzędziem dla świadomych i wymagających muzyków.
GITARY ELEKTRYCZNE NAJWIĘKSZA RÓŻNORODNOŚĆ I ELASTYCZNOŚĆ
Gitara elektryczna jest instrumentem który oferuje największą różnorodność konstrukcyjną i brzmieniową. W przeciwieństwie do gitar akustycznych nie opiera się ona na pudle rezonansowym jako głównym źródle dźwięku lecz na przetwornikach magnetycznych oraz wzmacniaczu.
Nie oznacza to jednak że konstrukcja instrumentu i dobór drewna nie mają znaczenia. To jeden z najczęściej powtarzanych mitów dotyczących gitar elektrycznych.
DREWNO W GITARZE ELEKTRYCZNEJ FAKTY I MITY
Choć przetworniki i wzmacniacz mają ogromny wpływ na końcowe brzmienie gitary elektrycznej to jakość i dobór drewna pozostają kluczowe dla zachowania instrumentu. Drewno wpływa na sustain dynamikę stabilność stroju oraz sposób w jaki gitara reaguje na artykulację muzyka.
Dobrze rezonujący korpus i stabilny gryf sprawiają że instrument lepiej przenosi drgania strun co przekłada się na naturalną dynamikę i czytelność dźwięku. Przetworniki nie są w stanie skompensować słabej konstrukcji ani niestabilnych materiałów.
Wysokiej klasy gitary elektryczne różnią się między sobą nie tylko elektroniką lecz przede wszystkim jakością wykonania precyzją spasowania elementów i doborem materiałów. To właśnie te cechy decydują o tym czy instrument inspiruje do gry czy stawia opór.
GITARA A STYL MUZYCZNY NIETYPOWE KONSTRUKCJE I ŚWIADOMY WYBÓR INSTRUMENTU
GITARA A STYL MUZYCZNY DLACZEGO TYP INSTRUMENTU MA ZNACZENIE
Jednym z kluczowych zagadnień przy wyborze gitary jest zrozumienie że instrument nie istnieje w oderwaniu od muzyki którą ma realizować. Gitara jest narzędziem a każde narzędzie projektowane jest do określonego zadania. Próba używania niewłaściwego typu gitary w danym stylu niemal zawsze prowadzi do kompromisów brzmieniowych technicznych i ergonomicznych.
GITARA DO BLUESA I ROCKA
W bluesie i klasycznym rocku kluczowe znaczenie ma reakcja instrumentu na dynamikę prawej ręki artykulację oraz sposób w jaki gitara reaguje na przesterowanie wzmacniacza. Najczęściej spotykane są tutaj gitary elektryczne o konstrukcji solid body lub semi hollow.
Klasycznymi przykładami są instrumenty firm Fender i Gibson. Fender Stratocaster i Telecaster oferują jasne selektywne brzmienie dużą dynamikę i charakterystyczny atak. Są to gitary które doskonale reagują na artykulację i świetnie sprawdzają się w bluesie country oraz rocku o bardziej otwartym charakterze.
Gibson Les Paul czy SG to instrumenty o innym charakterze. Krótsza menzura masywniejsza konstrukcja i inne przetworniki dają grubsze bardziej nasycone brzmienie z długim sustainem. To właśnie te cechy sprawiły że Gibson stał się fundamentem brzmienia rocka lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych.
Marki takie jak PRS czy Suhr łączą te światy oferując nowoczesne podejście do klasycznych koncepcji. Gitary PRS charakteryzują się bardzo wysoką jakością wykonania stabilnością stroju i uniwersalnym charakterem brzmieniowym. Suhr z kolei oferuje instrumenty o niezwykle precyzyjnej reakcji i doskonałej ergonomii co czyni je popularnym wyborem wśród profesjonalnych muzyków sesyjnych.
GITARA DO JAZZU
Jazz stawia przed gitarą zupełnie inne wymagania niż rock czy blues. Liczy się tu ciepło dźwięku klarowność akordów oraz kontrola dynamiki. Tradycyjnie wykorzystywane są gitary hollow body i semi hollow.
Klasyczne konstrukcje Gibson ES 335 czy ES 175 są do dziś punktami odniesienia w tym gatunku. Ich duże pudła rezonansowe i charakterystyczne przetworniki pozwalają uzyskać miękkie pełne brzmienie idealne do akordowej gry jazzowej.
W nowoczesnym jazzie coraz częściej spotyka się również gitary hybrydowe i elektroklasyczne szczególnie modele Godin Multiac czy instrumenty Yamaha z serii nylonowej z elektroniką. Pozwalają one łączyć tradycyjną artykulację z nowoczesnym nagłośnieniem i przetwarzaniem dźwięku.
GITARA DO METALU I MUZYKI CIĘŻKIEJ
Metal wymaga od gitary stabilności stroju precyzyjnej intonacji i możliwości pracy z wysokim poziomem przesterowania. Najczęściej stosowane są gitary elektryczne typu solid body z mocnymi przetwornikami i dłuższą menzurą.
Firmy takie jak PRS Suhr czy Yamaha oferują instrumenty zaprojektowane z myślą o nowoczesnych technikach gry. PRS w swoich modelach SE i Core zapewnia doskonałą równowagę pomiędzy komfortem a agresywnym brzmieniem. Suhr jest ceniony za niezwykle precyzyjne wykonanie i klarowność dźwięku nawet przy dużym przesterze.
W metalu coraz częściej spotyka się również gitary siedmio i ośmiostrunowe które oferują rozszerzony zakres niskich częstotliwości. To instrumenty stworzone do bardzo konkretnych zastosowań i nieprzypadkowo są wykorzystywane w nowoczesnych odmianach metalu i muzyki progresywnej.
GITARA DO POPU I MUZYKI AKUSTYCZNEJ
W popie i muzyce akustycznej kluczowa jest czytelność brzmienia wygoda gry i łatwość integracji z systemem nagłośnieniowym. Najczęściej wybierane są gitary akustyczne i elektroakustyczne.
Yamaha od lat oferuje bardzo szeroką gamę instrumentów akustycznych które łączą dobrą jakość wykonania z powtarzalnością brzmienia. To właśnie dlatego są tak popularne wśród muzyków koncertujących.
Godin i Yamaha oferują również bardzo dopracowane elektroklasyki i elektroakustyki które świetnie sprawdzają się w muzyce popowej ilustracyjnej i filmowej.
GITARY NIETYPOWE SIEDMIO OŚMIOSTRUNOWE BARYTONOWE
Rynek gitar nie kończy się na klasycznych sześciostrunowych konstrukcjach. Istnieje wiele instrumentów zaprojektowanych do bardzo konkretnych zadań muzycznych.
Gitary siedmiostrunowe i ośmiostrunowe oferują rozszerzony zakres niskich dźwięków i są powszechnie stosowane w nowoczesnym metalu oraz muzyce progresywnej. Wymagają one jednak bardzo dobrej kontroli technicznej i nie są instrumentami uniwersalnymi.
Gitary barytonowe posiadają dłuższą menzurę i są przystosowane do niższych strojów. Znajdują zastosowanie w rocku alternatywnym muzyce filmowej oraz wszędzie tam gdzie potrzebne jest głębokie nasycone brzmienie.
Istnieją również gitary bezprogowe instrumenty multiskalowe oraz konstrukcje eksperymentalne które pokazują jak szerokim i rozwijającym się światem jest gitara jako instrument.
PODZIAŁ BRZMIEŃ GITAROWYCH ZE WZGLĘDU NA ZASTOSOWANE PRZETWORNIKI
Jednym z najważniejszych czynników wpływających na brzmienie gitary wyposażonej w elektronikę jest rodzaj zastosowanego przetwornika. Niezależnie od tego czy mówimy o gitarach elektroklasycznych elektroakustycznych czy elektrycznych to właśnie przetwornik decyduje o charakterze dźwięku dynamice reakcji oraz możliwościach dalszego przetwarzania sygnału.
Zrozumienie różnic pomiędzy poszczególnymi typami przetworników pozwala świadomie dobrać instrument do stylu muzycznego oraz oczekiwanego charakteru brzmienia.
PRZETWORNIKI W GITARACH ELEKTROKLASYCZNYCH I ELEKTROAKUSTYCZNYCH
W gitarach elektroklasycznych i elektroakustycznych najczęściej spotyka się dwa podstawowe typy systemów przetwarzania dźwięku mikrofon oraz przetwornik piezoelektryczny. Coraz częściej stosowane są również systemy łączone które pozwalają kompilować brzmienie według własnych preferencji.
PRZETWORNIK PIEZOELEKTRYCZNY
Przetwornik piezoelektryczny umieszczany jest zazwyczaj pod siodełkiem mostka i reaguje bezpośrednio na drgania strun przenoszone przez mostek. Jest to obecnie najczęściej stosowane rozwiązanie w gitarach elektroakustycznych i elektroklasycznych.
Brzmienie piezo charakteryzuje się dużą selektywnością szybkim atakiem i wyraźnym konturem dźwięku. Dzięki temu sygnał bardzo dobrze przebija się w miksie i jest odporny na sprzężenia akustyczne co ma ogromne znaczenie na scenie.
Jednocześnie piezo często bywa odbierane jako brzmienie bardziej suche i mniej naturalne niż dźwięk zbierany mikrofonem. Charakterystyczna twardość ataku i specyficzny środek pasma to cechy które jedni muzycy cenią a inni starają się korygować korekcją lub dodatkowymi systemami.
Firmy takie jak Godin Yamaha czy L R Baggs stosują zaawansowane systemy piezo o bardzo wysokiej rozdzielczości które w połączeniu z dobrym preampem potrafią brzmieć niezwykle naturalnie.
MIKROFON WEWNĘTRZNY
System mikrofonowy polega na umieszczeniu mikrofonu wewnątrz pudła rezonansowego gitary. Mikrofon zbiera nie tylko drgania strun ale również pełne zachowanie pudła rezonansowego oraz powietrza wewnątrz instrumentu.
Brzmienie mikrofonowe jest najbardziej zbliżone do naturalnego dźwięku gitary słyszanej akustycznie. Jest pełne przestrzenne i bogate w niuanse dynamiczne. Doskonale oddaje charakter konkretnego instrumentu oraz sposób gry muzyka.
Minusem systemów mikrofonowych jest ich podatność na sprzężenia akustyczne oraz mniejsza odporność na głośne warunki sceniczne. Z tego powodu rzadko są one stosowane jako jedyne źródło sygnału w gitarach koncertowych.
SYSTEMY ŁĄCZONE I MIESZANE
Najbardziej zaawansowane gitary elektroakustyczne i elektroklasyczne wykorzystują systemy łączone które integrują przetwornik piezo z mikrofonem wewnętrznym. Muzyk ma możliwość regulacji proporcji pomiędzy tymi źródłami sygnału.
Takie rozwiązanie pozwala połączyć selektywność i odporność piezo z naturalnością i przestrzenią mikrofonu. Dzięki temu brzmienie może być dostosowane do warunków scenicznych stylu muzycznego oraz osobistych preferencji.
Wysokiej klasy systemy tego typu stosowane są między innymi w instrumentach Godin Yamaha oraz w rozwiązaniach dedykowanych do profesjonalnych zastosowań scenicznych i studyjnych.
PRZETWORNIKI W GITARACH ELEKTRYCZNYCH
W gitarach elektrycznych przetworniki magnetyczne są kluczowym elementem kształtującym brzmienie instrumentu. Różnice pomiędzy poszczególnymi typami przetworników są ogromne i mają bezpośredni wpływ na styl muzyczny w jakim gitara najlepiej się odnajduje.
SINGLE COIL
Przetwornik typu single coil składa się z jednej cewki magnetycznej. Charakteryzuje się jasnym otwartym i bardzo dynamicznym brzmieniem. Doskonale oddaje niuanse artykulacji oraz reakcję na sposób ataku.
Single coil jest podstawą brzmienia gitar takich jak Fender Stratocaster czy Telecaster. To właśnie ten typ przetwornika odpowiada za charakterystyczny dźwięk bluesa country funku i klasycznego rocka.
Wadą single coil jest podatność na przydźwięk sieciowy który wynika z konstrukcji pojedynczej cewki.
HUMBUCKER
Humbucker składa się z dwóch cewek połączonych w taki sposób aby eliminować przydźwięk. Efektem jest grubsze bardziej nasycone brzmienie z większą ilością środka i dłuższym sustainem.
Humbuckery są podstawą brzmienia gitar Gibson Les Paul SG oraz wielu modeli PRS. Doskonale sprawdzają się w rocku hard rocku jazzie i metalu gdzie potrzebna jest większa masa dźwięku.
MINI HUMBUCKER
Mini humbucker to mniejsza wersja klasycznego humbuckera. Oferuje kompromis pomiędzy klarownością single coil a pełnią humbuckera.
Tego typu przetworniki spotykane są między innymi w niektórych modelach Gibson Firebird oraz w instrumentach vintage.
HUMBUCKER Z ROZŁĄCZANYMI CEWKAMI
Humbucker z możliwością rozłączania cewek pozwala uzyskać zarówno brzmienie humbuckera jak i single coil z jednego przetwornika. Jest to rozwiązanie bardzo popularne w nowoczesnych gitarach PRS Suhr oraz Yamaha.
Takie przetworniki znacząco zwiększają uniwersalność instrumentu pozwalając dopasować brzmienie do różnych stylów muzycznych bez zmiany gitary.
P90
Przetworniki typu P90 to konstrukcja pośrednia pomiędzy single coil a humbuckerem. Oferują większą masę dźwięku niż klasyczne single ale zachowują otwartość i dynamikę.
P90 są charakterystyczne dla wielu modeli Gibson oraz gitar boutique. Doskonale sprawdzają się w bluesie rocku alternatywnym i jazzie.
INNE ROZWIĄZANIA I KONSTRUKCJE SPECJALNE
Na rynku istnieją również przetworniki aktywne przetworniki o niskim sygnale wyjściowym systemy heksafoniczne oraz rozwiązania dedykowane do konkretnych zastosowań. Firmy takie jak Fender Gibson PRS Suhr Yamaha Godin Aria czy Pensa oferują własne interpretacje klasycznych konstrukcji oraz autorskie rozwiązania.
Dobór przetworników w połączeniu z konstrukcją gitary drewnem oraz elektroniką decyduje o tym czy instrument będzie lepiej sprawdzał się w jazzie metalu bluesie czy muzyce eksperymentalnej.
AKTYWNA ELEKTRONIKA I AKTYWNE PRZETWORNIKI W GITARACH ELEKTRYCZNYCH
W gitarach elektrycznych pojęcie elektroniki aktywnej oznacza coś innego niż w gitarach akustycznych czy elektroklasycznych. Tutaj aktywność dotyczy najczęściej samych przetworników magnetycznych lub układu przedwzmacniacza wbudowanego bezpośrednio w tor sygnałowy gitary.
Aktywne przetworniki gitarowe wykorzystują zasilanie najczęściej bateryjne i zawierają wbudowany przedwzmacniacz. Ich zadaniem nie jest jedynie wzmocnienie sygnału lecz także stabilizacja impedancji redukcja szumów oraz zapewnienie bardzo powtarzalnego poziomu sygnału niezależnie od długości kabla czy ustawień wzmacniacza.
CHARAKTER BRZMIENIA AKTYWNYCH PRZETWORNIKÓW
Brzmienie aktywnych przetworników różni się wyraźnie od klasycznych pasywnych konstrukcji. Jest ono bardziej zwarte precyzyjne i kontrolowane. Atak dźwięku jest szybki a poziom sygnału wysoki i stabilny. Dzięki temu gitara bardzo dobrze sprawdza się w sytuacjach wymagających czytelności i kontroli szczególnie przy większym przesterowaniu lub w rozbudowanych systemach efektowych.
Aktywna elektronika minimalizuje straty sygnału oraz wpływ kabli co ma ogromne znaczenie w pracy scenicznej. Jednocześnie część muzyków odbiera takie brzmienie jako bardziej techniczne i mniej organiczne niż w klasycznych pasywnych przetwornikach.
FENDER I ROZWÓJ AKTYWNYCH SYSTEMÓW ELEKTRYCZNYCH
Firma Fender przez dekady była kojarzona głównie z klasycznymi pasywnymi przetwornikami single coil. Z czasem jednak zaczęła rozwijać również aktywne systemy elektroniczne przeznaczone dla muzyków poszukujących większej kontroli nad brzmieniem.
Jednym z najbardziej znanych przykładów wykorzystania aktywnej elektroniki w gitarze Fender jest jeden z instrumentów Davida Gilmoura. Jego niektóre Stratocastery były wyposażone w aktywne układy wzmacniające sygnał oraz systemy podbijające konkretne zakresy pasma. Pozwalało to uzyskać charakterystyczne śpiewne sustainy i klarowność nawet przy bardzo rozbudowanych torach efektowych.
Aktywne układy w gitarach typu Stratocaster umożliwiają zachowanie charakteru single coil przy jednoczesnym zwiększeniu poziomu sygnału i redukcji szumów. To rozwiązanie szczególnie cenione przez gitarzystów grających muzykę przestrzenną ambientową i progresywną.
ERIC CLAPTON I AKTYWNA ELEKTRONIKA W STRATOCASTERZE
Innym klasycznym przykładem świadomego wykorzystania aktywnej elektroniki jest Eric Clapton. Jego sygnaturowe Stratocastery Fender wyposażone są w aktywny układ mid boost oraz specjalnie zaprojektowane przetworniki.
Aktywny układ pozwala Claptonowi uzyskać grubsze bardziej nasycone brzmienie z instrumentu który konstrukcyjnie opiera się na single coilach. Dzięki temu możliwe jest płynne przechodzenie od klasycznego jasnego brzmienia Stratocastera do dźwięku zbliżonego do humbuckera bez zmiany gitary.
To doskonały przykład na to jak aktywna elektronika może rozszerzyć możliwości klasycznej konstrukcji nie niszcząc jej charakteru.
GIBSON I AKTYWNE ROZWIĄZANIA ELEKTRYCZNE
Gibson jako marka historycznie oparta na pasywnych humbuckerach również eksperymentował z aktywną elektroniką. W niektórych modelach stosowano aktywne przetworniki oraz rozbudowane systemy przedwzmacniaczy pozwalające na większą kontrolę sygnału.
Aktywne rozwiązania Gibsona były skierowane głównie do muzyków grających bardziej nowoczesne odmiany rocka i metalu gdzie stabilność sygnału i jego wysoki poziom miały kluczowe znaczenie.
Choć Gibson pozostaje wierny klasycznym konstrukcjom to jego aktywne projekty pokazują że nawet najbardziej tradycyjne marki dostrzegają zalety nowoczesnej elektroniki.
AKTYWNE PRZETWORNIKI A STYL MUZYCZNY
Aktywne przetworniki znajdują zastosowanie tam gdzie liczy się precyzja kontrola i powtarzalność. Są chętnie wybierane przez muzyków grających muzykę progresywną metal nowoczesny fusion oraz wszędzie tam gdzie gitara musi zachować czytelność w gęstym miksie.
Jednocześnie aktywna elektronika bywa wykorzystywana także w muzyce rockowej i bluesowej przez artystów którzy chcą zachować charakter klasycznego instrumentu przy jednoczesnym zwiększeniu jego elastyczności.
Przykłady Davida Gilmoura i Erica Claptona pokazują że aktywna elektronika nie jest zarezerwowana wyłącznie dla ciężkich gatunków muzycznych lecz może być narzędziem subtelnego kształtowania brzmienia.
AKTYWNE CZY PASYWNE ŚWIADOMY WYBÓR
Wybór pomiędzy aktywną a pasywną elektroniką w gitarze elektrycznej nie jest kwestią lepsze gorsze lecz dopasowania do stylu gry i potrzeb muzyka. Aktywne systemy oferują większą kontrolę stabilność i odporność na warunki zewnętrzne. Pasywne konstrukcje dają większą bezpośredniość i organiczną reakcję na artykulację.
Świadomy gitarzysta traktuje elektronikę jako narzędzie a nie ideologię i wybiera rozwiązanie które najlepiej wspiera jego muzykę.
KONKRETNE MODELE AKTYWNYCH PRZETWORNIKÓW I ICH CHARAKTER BRZMIENIOWY
Aktywne przetworniki magnetyczne nie są jednorodną grupą rozwiązań. Wbrew obiegowym opiniom nie wszystkie brzmią tak samo i nie wszystkie są przeznaczone wyłącznie do ciężkiej muzyki. Poszczególne modele różnią się charakterem pasma dynamiką oraz sposobem reagowania na artykulację prawej ręki.
AKTYWNE PRZETWORNIKI TYPU SINGLE COIL
W gitarach typu Fender Stratocaster aktywne przetworniki single coil zostały zaprojektowane z myślą o zachowaniu klasycznego charakteru brzmienia przy jednoczesnym ograniczeniu szumów i zwiększeniu kontroli sygnału.
Dobrym przykładem są aktywne przetworniki Fender Noiseless Active stosowane w wybranych modelach Stratocaster. Ich cechą charakterystyczną jest jasne klarowne brzmienie z zachowaniem typowej dla single coil dynamiki lecz bez przydźwięku sieciowego. Dzięki aktywnemu układowi sygnał jest stabilny i odporny na straty przy długich kablach.
Takie rozwiązania są szczególnie cenione przez muzyków grających style wymagające czystości i selektywności takie jak blues funk pop czy muzyka przestrzenna. W połączeniu z aktywnym układem podbicia środka pozwalają uzyskać bardzo szeroką paletę brzmień z jednego instrumentu.
AKTYWNE HUMBUCKERY
Najbardziej znane aktywne przetworniki humbuckerowe kojarzone są z nowoczesnymi brzmieniami ale ich zastosowanie jest znacznie szersze.
Modele takie jak EMG 81 i EMG 85 stały się standardem w muzyce metalowej i progresywnej. EMG 81 charakteryzuje się bardzo szybkim atakiem wyraźnym środkiem pasma i dużą selektywnością co sprawia że świetnie sprawdza się w partiach rytmicznych i precyzyjnych riffach. EMG 85 oferuje pełniejsze cieplejsze brzmienie z większą ilością niskich częstotliwości i jest często stosowany w pozycji gryfu.
Aktywne humbuckery EMG nie próbują naśladować klasycznych pasywnych konstrukcji lecz oferują własny charakter oparty na kontroli i stabilności. Z tego powodu są chętnie wybierane przez muzyków którzy potrzebują przewidywalnego brzmienia niezależnie od warunków scenicznych.
AKTYWNE HUMBUCKERY O BARDZIEJ ORGANICZNYM CHARAKTERZE
Nie wszystkie aktywne humbuckery są projektowane z myślą o agresywnym brzmieniu. Przykładem są przetworniki EMG 57 i EMG 66 które powstały jako próba połączenia zalet aktywnej elektroniki z bardziej klasycznym charakterem dźwięku.
EMG 57 oferuje brzmienie inspirowane vintage humbuckerami z wyraźnym środkiem i naturalną kompresją natomiast EMG 66 zapewnia klarowność i otwartość w pozycji gryfu. Te modele są często wybierane przez gitarzystów grających rock hard rock i nowoczesny blues którzy chcą zachować organiczny charakter przy jednoczesnej kontroli sygnału.
AKTYWNE SYSTEMY FENDER MID BOOST
W przypadku gitar Fender Stratocaster bardzo istotnym elementem aktywnej elektroniki nie są same przetworniki lecz aktywne układy wzmacniające sygnał. Najbardziej znanym przykładem jest system mid boost stosowany w sygnaturowych modelach Erica Claptona.
Układ ten pozwala na płynne podbijanie środkowego pasma co zmienia charakter brzmienia instrumentu z typowo stratowego na znacznie grubszy i bardziej nasycony. Dzięki temu jeden instrument może pokryć bardzo szeroki zakres stylistyczny od czystego bluesa po bardziej rockowe brzmienia.
To rozwiązanie pokazuje że aktywna elektronika nie musi dominować charakteru gitary lecz może być subtelnym narzędziem rozszerzającym jej możliwości.
AKTYWNE PRZETWORNIKI A KONSTRUKCJA GITARY
Warto podkreślić że aktywne przetworniki bardzo mocno reagują na konstrukcję instrumentu i jakość użytych materiałów. Stabilny gryf dobrze rezonujący korpus oraz precyzyjnie wykonana elektronika są kluczowe dla pełnego wykorzystania ich potencjału.
Dlatego aktywne systemy spotykane są często w instrumentach wysokiej klasy takich marek jak Fender Gibson PRS Suhr Yamaha czy Godin. W tych gitarach aktywna elektronika nie maskuje niedoskonałości lecz współpracuje z dobrze zaprojektowanym instrumentem.
AKTYWNE PRZETWORNIKI A STYL GRY
Aktywne przetworniki szczególnie dobrze sprawdzają się w stylach gdzie liczy się powtarzalność precyzja i czytelność. Są idealnym rozwiązaniem dla muzyków korzystających z rozbudowanych pedalboardów systemów rackowych oraz nowoczesnych wzmacniaczy i procesorów cyfrowych.
Jednocześnie przykłady takich artystów jak David Gilmour czy Eric Clapton pokazują że aktywna elektronika może być z powodzeniem wykorzystywana w muzyce opartej na niuansach dynamice i ekspresji.
—
AKTYWNE I PASYWNE PRZETWORNIKI W STUDIO NAGRANIOWYM
KONTROLA POWTARZALNOŚĆ I CHARAKTER BRZMIENIA
—
Studio nagraniowe jest środowiskiem które bezlitośnie obnaża różnice pomiędzy aktywną a pasywną elektroniką gitarową. To co na scenie bywa zaletą w studiu może stać się ograniczeniem i odwrotnie. Dlatego świadomi producenci i gitarzyści bardzo często dobierają instrument nie tylko do stylu muzycznego lecz również do konkretnego zastosowania nagraniowego.
—
PASYWNE PRZETWORNIKI W STUDIO
Pasywne przetworniki gitarowe od lat stanowią fundament klasycznych nagrań gitarowych. Ich największą zaletą w warunkach studyjnych jest naturalna dynamika oraz bardzo bezpośrednia reakcja na artykulację muzyka.
W studiu pasywne przetworniki pozwalają uchwycić subtelne różnice w ataku pracy prawej ręki oraz niuanse wynikające z konstrukcji instrumentu i użytego drewna. To właśnie dlatego klasyczne gitary Fender Gibson PRS Suhr Pensa czy Aria są tak często wybierane do nagrań gdzie liczy się charakter i organiczność dźwięku.
Pasywna elektronika doskonale współpracuje z lampowymi wzmacniaczami mikrofonowanymi w klasyczny sposób. W takich warunkach niewielkie zmiany w ustawieniu wzmacniacza mikrofonu czy głośności gitary dają wyraźnie słyszalne efekty.
Minusem pasywnych przetworników w studiu jest ich większa podatność na zakłócenia oraz wpływ długości kabla i impedancji wejściowej urządzeń. W dobrze przygotowanym studiu nie stanowi to jednak problemu a wręcz bywa elementem charakteru brzmienia.
—
AKTYWNE PRZETWORNIKI W STUDIO
Aktywne przetworniki gitarowe oferują w studiu zupełnie inne zalety. Przede wszystkim zapewniają bardzo stabilny powtarzalny sygnał niezależnie od warunków technicznych. Poziom wyjściowy jest przewidywalny a charakter brzmienia mniej podatny na zmiany w torze sygnałowym.
Dzięki temu aktywne przetworniki świetnie sprawdzają się w nowoczesnych produkcjach gdzie gitara nagrywana jest bezpośrednio do interfejsu audio lub procesora cyfrowego a następnie poddawana reampingu lub obróbce programowej.
W takich zastosowaniach aktywne systemy stosowane przez Fender Gibson PRS czy Yamaha pozwalają uzyskać bardzo czysty i selektywny sygnał który dobrze poddaje się dalszej obróbce. Jest to szczególnie istotne w muzyce progresywnej metalowej oraz w produkcjach wymagających wielokrotnego nakładania ścieżek gitarowych.
—
AKTYWNE UKŁADY A PRACA NA CZYSTYCH BRZMIENIACH
Wbrew obiegowym opiniom aktywna elektronika nie jest zarezerwowana wyłącznie dla przesterowanych brzmień. W studiu aktywne układy bardzo dobrze sprawdzają się również przy nagrywaniu czystych dźwięków szczególnie tam gdzie ważna jest klarowność i separacja.
Przykładem mogą być gitary Fender Stratocaster wyposażone w aktywne układy mid boost lub aktywne single coil. Pozwalają one uzyskać bardzo czyste stabilne brzmienie które dobrze przebija się w miksie bez nadmiernego szumu.
W nagraniach artystów takich jak David Gilmour aktywna elektronika nie dominuje brzmienia lecz wspiera je zapewniając odpowiedni poziom sygnału i kontrolę pasma.
—
PASYWNE PRZETWORNIKI A PRZESTER W STUDIO
Pasywne przetworniki są często preferowane w studiu przy nagrywaniu klasycznych przesterowanych brzmień rockowych i bluesowych. Ich interakcja z wejściem wzmacniacza lampowego powoduje naturalną kompresję i nasycenie które trudno uzyskać przy użyciu aktywnych systemów.
Gitary Gibson z klasycznymi humbuckerami Fender z single coilami czy instrumenty PRS i Suhr z pasywną elektroniką są często wybierane właśnie ze względu na tę organiczną reakcję na przester.
W takich przypadkach pasywna elektronika pozwala uzyskać bardziej złożone harmoniczne oraz naturalne przejścia pomiędzy czystym a przesterowanym dźwiękiem.
—
REAMPING I NOWOCZESNA PRODUKCJA
W nowoczesnej produkcji muzycznej bardzo często stosuje się technikę reampingu polegającą na nagraniu czystego sygnału gitary a następnie przepuszczeniu go przez wzmacniacz lub symulację w późniejszym etapie.
Aktywne przetworniki doskonale sprawdzają się w takim workflow ponieważ dostarczają stabilny i przewidywalny sygnał który łatwo dopasować do różnych konfiguracji sprzętowych. Jednocześnie nic nie stoi na przeszkodzie aby reamping wykonywać również z użyciem pasywnych przetworników jeśli zależy nam na zachowaniu ich charakterystycznej dynamiki.
—
ŚWIADOMY WYBÓR ELEKTRONIKI DO STUDIA
Wybór pomiędzy aktywną a pasywną elektroniką w kontekście studia nagraniowego nie jest wyborem absolutnym. Wielu profesjonalnych gitarzystów i producentów posiada kilka instrumentów o różnych konfiguracjach aby móc dobrać odpowiednie narzędzie do konkretnego zadania.
Pasywne przetworniki oferują charakter organiczność i bogactwo harmoniczne. Aktywne systemy dają kontrolę stabilność i przewidywalność. Świadome korzystanie z obu rozwiązań pozwala w pełni wykorzystać potencjał gitary jako instrumentu studyjnego.
—
PAT METHENY
GITARY ELEKTRONIKA I JEDNO Z NAJBARDZIEJ ROZPOZNAWALNYCH BRZMIEŃ W HISTORII MUZYKI
Trudno wskazać drugiego muzyka który w tak konsekwentny i rozpoznawalny sposób połączył technikę artykulację kompozycję oraz świadome wykorzystanie instrumentu jak Pat Metheny. Jego brzmienie stało się jednym z najbardziej charakterystycznych dźwięków w historii jazzu muzyki fusion i współczesnej muzyki instrumentalnej. To brzmienie nie powstało przypadkiem. Jest efektem wieloletnich poszukiwań konstrukcyjnych świadomego doboru gitar oraz bardzo precyzyjnie zaprojektowanej elektroniki.
Pat Metheny jest doskonałym przykładem muzyka który nie traktuje gitary jako neutralnego narzędzia lecz jako integralną część języka muzycznego.
WCZESNE LATA GIBSON I FUNDAMENT BRZMIENIA
W początkowym okresie kariery Pat Metheny był silnie związany z gitarami Gibson typu hollow body. Instrumenty takie jak Gibson ES 175 czy ES 335 stanowiły punkt wyjścia do jego poszukiwań brzmieniowych. Były to gitary o ciepłym pełnym dźwięku dużej dynamice i naturalnej reakcji na artykulację.
W tym okresie kluczowe znaczenie miały klasyczne pasywne humbuckery oraz naturalna interakcja gitary z wzmacniaczem. Brzmienie Metheny ego było miękkie przestrzenne i bardzo śpiewne co doskonale wpisywało się w estetykę jazzu lat siedemdziesiątych.
Jednak już wtedy było jasne że Pat Metheny nie zamierza pozostać przy tradycyjnych rozwiązaniach.
IBANEZ I NARODZINY IKONICZNEGO INSTRUMENTU
Przełomowym momentem w historii gitar Pat Metheny ego była współpraca z firmą Ibanez. To właśnie tam powstała jedna z najbardziej rozpoznawalnych gitar jazzowych w historii muzyki nowoczesnej Ibanez PM.
Modele takie jak PM 100 PM 120 czy PM 20 były projektowane specjalnie pod potrzeby Metheny ego. Gitara posiadała charakterystyczny wąski korpus typu hollow co ograniczało sprzężenia a jednocześnie zachowywało pełnię brzmienia. Kluczowym elementem był także pojedynczy humbucker w pozycji gryfu który zapewniał ciepły selektywny dźwięk.
Ibanez PM stał się dla wielu gitarzystów wzorcem nowoczesnej gitary jazzowej. Był to instrument zaprojektowany nie dla masowego rynku lecz pod bardzo konkretny język muzyczny.
ELEKTRONIKA I BRZMIENIE METHENY EGO
Elektronika gitar Pat Metheny ego zawsze była podporządkowana jednemu celowi zachowaniu maksymalnej klarowności i kontroli nad artykulacją. W przeciwieństwie do wielu gitarzystów jazzowych Metheny bardzo świadomie korzystał z elektroniki wzmacniającej sygnał.
Charakterystyczne dla jego brzmienia było użycie kompresji delikatnego chorusu oraz bardzo precyzyjnie dobranych ustawień wzmacniacza. Gitara nie była agresywna lecz niezwykle czytelna i przestrzenna.
W późniejszych latach Pat Metheny coraz częściej sięgał po systemy umożliwiające rozszerzenie palety brzmień w tym gitary z wyjściem heksafonicznym oraz syntezatory gitarowe.
GODIN I ŚWIAT SYNTEZY GITAROWEJ
Kolejnym ważnym etapem były gitary Godin wyposażone w wyjście 13 pinowe i systemy heksafoniczne. Dzięki nim Pat Metheny mógł sterować syntezatorami gitarowymi i tworzyć brzmienia wykraczające daleko poza klasyczny dźwięk gitary.
Godin oferował stabilność precyzję i niezawodność na scenie co było kluczowe przy bardzo rozbudowanych aranżacjach Pat Metheny Group. Gitara stawała się nie tylko instrumentem strunowym ale pełnoprawnym kontrolerem dźwięku.
LINDA MANZER I LUTNICZA WOLNOŚĆ
Najbardziej spektakularnym i symbolicznie domykającym etapem gitarowych poszukiwań Pat Metheny ego była współpraca z kanadyjską lutniczką Linda Manzer. To właśnie ona stworzyła dla niego jeden z najbardziej niezwykłych instrumentów w historii muzyki gitarowej.
Gitara znana jako Picasso Guitar jest instrumentem posiadającym czterdzieści dwie struny rozmieszczone w kilku niezależnych układach. Konstrukcja ta umożliwia jednoczesne granie partii melodycznych akordowych basowych oraz generowanie dronów i tekstur harmonicznych.
Picasso Guitar nie jest gitarą w tradycyjnym rozumieniu. Jest kompletnym systemem dźwiękowym zaprojektowanym specjalnie pod język muzyczny Pat Metheny ego. Instrument ten pozwala na realizację pomysłów kompozytorskich które byłyby niemożliwe do wykonania na klasycznej gitarze.
Elektronika gitary została zaprojektowana tak aby umożliwić niezależne przetwarzanie poszczególnych sekcji strun oraz integrację z systemami nagłośnieniowymi i studyjnymi.
INSTRUMENT JAKO PRZEDŁUŻENIE WYOBRAŹNI
Historia gitar Pat Metheny ego pokazuje w sposób doskonały jak ogromne znaczenie ma świadomy wybór instrumentu i elektroniki. Od klasycznych Gibsonów przez nowoczesne Ibanezy i Godiny aż po unikatowe lutnicze konstrukcje Linda Manzer wszystkie te instrumenty były odpowiedzią na konkretne potrzeby muzyczne.
Pat Metheny nie szukał gitary idealnej. Tworzył ją razem z lutnikami i producentami. Dzięki temu jego brzmienie stało się jednym z najbardziej inspirujących w historii muzyki i zapaliło tysiące gitarzystów na całym świecie do poszukiwań własnej drogi.
To idealne domknięcie tematu pokazujące że gitara jej konstrukcja przetworniki i elektronika nie są dodatkiem do muzyki lecz jej integralną częścią.
ŚWIADOMY WYBÓR GITARY PODSUMOWANIE
Świadomy wybór gitary polega na zrozumieniu że nie istnieje instrument idealny do wszystkiego. Każdy typ gitary każda konstrukcja i każda marka oferują określony zestaw cech które w jednych zastosowaniach są zaletą a w innych ograniczeniem.
Wybierając gitarę warto odpowiedzieć sobie na kilka podstawowych pytań. Jaki styl muzyczny jest dla mnie najważniejszy W jakich warunkach będę grać Czy potrzebuję nagłośnienia Czy zależy mi na elastyczności czy na jednym konkretnym brzmieniu.
Dopiero wtedy wybór instrumentu staje się logiczny i świadomy a gitara przestaje być przypadkowym zakupem a zaczyna być narzędziem rozwoju muzycznego.
Gitara nie jest przedmiotem ani produktem katalogowym. Jest narzędziem akustycznym elektrycznym i emocjonalnym jednocześnie. Każda decyzja dotycząca jej konstrukcji przetworników elektroniki i materiałów wpływa na dźwięk który ostatecznie staje się muzyką. Świadomy wybór gitary to nie pogoń za marką czy modą lecz zrozumienie jak instrument współpracuje z muzykiem akustyką pomieszczenia i całym torem audio. Dopiero wtedy gitara przestaje być sprzętem a zaczyna być głosem. Tego głosu nie da się skopiować ani kupić w ciemno trzeba go znaleźć.
Andrzej Wolszakiewicz
